Tết cổ truyền của dân tộc Khơ Mú, Yên Bái

16 Tháng Giêng 2014
(Cinet – DTV) - Với mong muốn một năm mới vui vẻ, may mắn, hàng năm các gia đình người Khơ Mú (Yên Bái) luôn chuẩn bị các hoạt động đón Tết cổ truyền một cách chu đáo với nhiều phong tục độc đáo…
Đồng bào Khơ Mú ăn Tết cổ truyền theo Tết Nguyên đán của người Kinh

Đồng bào Khơ Mú ăn Tết cổ truyền theo Tết Nguyên đán của người Kinh. Người Khơ Mú thường chuẩn bị Tết cổ truyền rất đầy đủ, chu đáo. Nhà nào cũng phải dự trữ thật nhiều lương thực, thực phẩm. Đàn ông lên rừng lấy củi. Phụ nữ thêu thùa, may vá để diện những bộ váy mới nhất trong những lễ hội, và đi chơi xuân.

Vào khoảng 27 - 28 tháng Chạp cũng là khoảng thời gian đồng bào tích cực chuẩn bị các công việc cho ngày Tết như: củi lửa, nguyên liệu gói bánh chưng, lương thực, thực phẩm; dọn dẹp, trang hoàng nhà cửa… Đặc biệt, mỗi gia đình đều phải mổ một con lợn dù to dù nhỏ để cúng tổ tiên. Lợn cúng tổ tiên và ma nhà không mổ trước Tết mà tùy thuộc vào từng gia đình và những nhà kiêng kị mà họ sẽ mổ lợn cúng vào ngày mồng Một, mồng Hai hay mồng Ba Tết. Khi mổ lợn, đồng bào mời toàn thể dân làng tới dự và ăn Tết cùng gia đình. Đây là dịp đồng bào cám ơn bà con lối xóm trong một năm đã giúp đỡ gia đình và cũng là dịp để mời dân làng uống rượu.

Theo tập quán truyền thống, đêm 30 Tết sau khi giao thừa, gia đình nào cũng phải mổ một con gà trống thiến để xem chân gà với quan niệm dự đoán những điều may rủi cho năm mới của gia đình. Những người cao tuổi nhất trong nhà sẽ đảm nhiệm việc thăm chân gà với những nguyên tắc xem chân gà truyền thống để cầu mong một năm mới ấm no, hạnh phúc…

Trong năm mới, người Khơ Mú quan niệm phải dùng nước mới để lấy may

Cùng với các phong tục trong ngày đầu năm, sau giao thừa, các cụ già thường nghe trong lúc đi ngủ từ đêm giao thừa đến sáng xem con vật gì sẽ kêu trước. Người dân cho rằng, nếu con gà kêu trước thì năm đó sẽ mất mùa vì gà lúc nào cũng ăn. Nếu lợn hay chó kêu trước thì năm đó sẽ được mùa và no đủ vì chó thì sang, lợn thì sung túc. Nếu năm đó con mèo kêu trước thì sẽ có nhiều chuột đến phá nương rẫy của đồng bào.

Cũng giống như quan niệm của người Kinh, trong ngày mồng Một đầu năm, người xông nhà có vai trò đặc biệt quan trọng đối với mỗi gia đình người Khơ Mú nơi đây vì người ấy sẽ mang đến những điều tốt đẹp, may mắn cho gia đình trong suốt cả năm đó. Nếu người có vía tốt thì sẽ gặp may mắn, còn nếu người có vía dữ hoặc là nữ giới đến xông nhà thì cả năm đó gặp xui xẻo. Chính vì vậy, người xông nhà thường được lựa chọn, chuẩn bị trước cho gia đình và nhất thiết người xông nhà phải là nam giới.

Đặc biệt, trong năm mới, người Khơ Mú quan niệm phải dùng nước mới để lấy may. Mỗi người uống một ngụm nước nhỏ để lấy may mắn, sau đó mọi người đều rửa mặt, chân, tay bằng nước mới. Nếu gia đình nào không đi lấy nước mới trong ngày đầu năm thì cả năm đó sẽ không gặp may mắn, làm ăn không tốt đẹp như năm cũ.

Tết cổ truyền là dịp để đồng bào Khơ Mú thăm hỏi, chúc phúc nhau và cũng là dịp nghỉ ngơi để giao lưu gặp gỡ, mọi người cùng mừng năm mới; uống rượu, đánh chiêng trống, tổ chức các hội xòe, múa các điệu múa truyền thống và tổ chức các sinh hoạt văn nghệ dân gian truyền thống...

TH